"Ðăng Liệu xây khách sạn cao tầng Quân Ðắc hoài đi Tây vét của."
L ại nói kẻ đó hiến cho Liệu một kế rằng:" Muôn tâu bệ hạ, biển Ðông tuy lắm loài thủy quái, nhưng phần đông chúng chỉ giám hoành hành những tàu thuyền nhỏ bé và đám ngư dân qua lại trong vùng. Kể như tàu Bình Minh và Bạch hổ kia không đầy nghìn sức ngựa, thì thoát sao khỏi làm mồi cho cá dữ. Thần nghe nói khi xưa giống người mắt xanh, mũi lõ phải dùng hai tàu lớn "Poisk" và "Ixkachel" để thám sát biển Ðông. Tàu của ngoại bang rộng dài có đến vài trăm trượng, vì thế mới đánh bại được loài thủy quái. Tàu ấy đi đến đâu thì thuồng luồng, cá dữ, ba ba đều dạt ra mà chạy. Ngay cả khi hai tàu ấy rút đi đã được mấy năm mà bọn thủy quái vẫn chưa giám trở về, khiến cho trăm họ ven biển cả mừng, vui vẻ làm ăn. Nay nếu đại vương theo kế của ngoại bang, mua sắm lấy thuyền lớn, tàu to để đánh chiếm biển Ðông, thì còn lo gì thủy quái nữa. "
Liệu cho là phải, bèn thưởng cho kẻ ấy một trăm quan tiền và hai thước lụa, rồi cho đòi quan coi kho vào để hỏi. Sau khi xem xét thấy rằng ngân khố chỉ đủ để mua bánh lái con tàu, Liệu đang phân vân chưa biết tính sao, chợt lại có kẻ tâu rằng: " Bản doanh ta đang đóng ở Hải Phòng là đất ăn chơi, nhiều kẻ tóc đã muối tiêu mà còn thích chơi trống bỏi, đến nỗi bán sạch cả cửa nhà; Lại có kẻ vui cuộc đỏ đen mà khuynh gia bại sản. Nay ta nên xây khách sạn thật cao, độ bốn năm tầng, lại đi khắp vùng thôn dã tuyển mỹ nhân về để làm đẹp lòng mấy kẻ trăng hoa, thì tiền bạc bốn cõi sẽ đổ về. Lúc đó, bệ hạ muốn mua thuyền lớn, tàu to thì có chi là khó." Liệu cả mừng, bèn cho vời các thày địa lý về để chọn cho kỳ được vùng đất phát về ngạch bài bạc, ăn chơi ở gần khu Chùa Vẽ. Khu đất này vốn là một đầm lầy, nhưng lại khuất nẻo, xa chốn thị thành. những kẻ dối vợ trốn chồng đến đây thật là hợp lý lắm.
Liệu sai đám sĩ tốt ngày đêm gánh đất san nền, lại còn bắt cả đám dân đinh trai tráng trong làng cùng về giúp sức. Ðám quân của Liệu bấy lâu chỉ quen chuyện binh thư, giỏi nghề can vẽ, nay lại phải đi đóng cọc đắp nền thì muôn phần cơ cực. Có kẻ không chịu nổi lao dịch phải bỏ quân ngũ mà về. Ðã suốt mấy năm liền mà khách sạn này mới chỉ xong phần móng, Ðắc Hoài ở Láng Trung, Hà Nội thấy vậy chỉ cười thầm, cho đó không phải là diệu kế. Có điều Hoài thấy mình tóc đã muối tiêu mà nghiệp lớn chưa thành, nên cũng ngày đêm than thở. Nhìn bọn tướng tá dưới quyền không thấy kẻ nào có tài xuất chúng, Hoài thường nước mắt vắn dài, chạnh nghĩ khi mình trăm tuổi, thì nghiệp lớn này rồi sẽ ra sao ?
Thấy Hoài có lần cả tuần không đụng đến miếng cháo, hạt cơm, có kẻ tâm phúc bẩm rằng:" Lâu nay thấy đại vương nét mặt buồn rầu, thần lại giận mình tuổi tác đã nhiều, nên không thể mang thân trâu ngựa ra mà
báo đáp. Thần trộm nghĩ: Thường San ở phía Nam mới phất cờ nổi dậy chưa được mười năm, mà đã tìm được vàng đen, danh nổi như cồn, phần lớn đều là do ngoại bang giúp sức. Nay đại vương nên cử các tướng tài sang vùng đất tuyết để học lấy các phép lạ của ngoại bang, thì rồi đây nghiệp lớn của đại vuơng mới có người gánh vác. Ngu thần có đôi lời xằng bậy tâu lên, nếu có điều gì xúc phạm đến đại vương, kẻ hạ thần xin dập đầu tại đây mà chết để tỏ được tấm lòng trung."
Sau khi cân nhắc mấy đêm liền, Hoài cho kế kia là đúng, bèn cho gọi các tướng tài lên phủ dụ đôi diều, rồi lần lượt cử đi ngoại bang du học. Phàm những kẻ đã già, nhưng trước đây lập nhiều công lớn thì được phép cử con cháu đi thay. Ba quân sung sướng lễ hội tưng bừng những mong kẻ ra đi sẽ học theo lối cảu ngoại bang mà đem tài về giúp nước. Ngặt vì sau nhiều năm chinh chiến hao của tốn tiền, nên đời sống muôn dân có phần cơ cực. Tài sản của ba quân hầu như chỉ có soong nồi, bát đĩa cùng bộ chăn màn, vì thế khi đến ngoại bang thấy hàng hóa bộn bề chất cao như núi, khiến cho đám tướng sĩ của Hoài không khỏi thất kinh. Chúng trông thấy có những cỗ máy dị kỳ cả đời chưa gặp. Chúng nghĩ tới vợ con ở quê còn cơ cực trăm bề, nên quên hết cả chuyện dùi mài kinh sử, binh thư, chỉ lo mua gom đồ đạc. Có kẻ mua về thứ khí cụ quay được vù vù như chong chóng, làm mát lạnh cả người. Có kẻ khuân về được chiếc hòm hình vuông mà hễ cho thịt cá vào thì không thiu thối, có thể dùng được cả mấy tháng trời; mà hễ cho nước lã vào là đóng lại thnhà băng. Lại có kẻ đổi chác ra sao mà có được cỗ máy khi bật lên thì thấy được cả hình người.
Thôi thì thư từ trao đổi lại qua bay như bươm bướm, hàng hóa chật nhà. Khi hàng hóa khuân về đã chật cứng cả lối đi, bọn chúng lại đóng vào các công ten nơ thật to, rồi nhờ tàu của ngoại bang chở về cố quốc.
Ðể phổ biến cho những kẻ đi sau biết những thứ mang sang bán được tiền, những kẻ giỏi giang đã đặt ra bài vè cho đàn em dễ bề học thuộc.
Vè rằng: Hôm qua nhận được thư tay Của thằng bạn ở chỗ mày về chơi Cha già yếu lắm con ơi Thương cha thì nhớ mấy lời cha khuyên
ở nhà vật giá đang lên
Máy khâu đầu trắng đầu đen rất cần Ðồ nhôm với kính nửa phân Mang về trúng gấp mấy lần mang xe Nước ta đang độ vào hè Quạt bàn, phích đá con phe hay dùng Tủ lạnh với cái nồi hầm
Có nặng cũng cố mang dăm chiếc về
Dầu hỏa Hà Nội đắt ghê May so nếu có mang về hết ngay Máy tính điện tử cầm tay Các bà buôn bán thời nay đang cần Dân ta cơ cực muôn phần Ti - vi đài điện cũng cần để nghe
Còn bà con ở nhà quê
Quanh năm cấy hái chẳng hề lao lung
Ca cao có để họ dùng Thuốc bổ sâm nước ắt không phải thừa Xe máy con đã mua chưa Máy tiện một chiếc bây giờ mấy "đôn" Cha lại nghe họ đang đồn Trung ương sắp tới tăng lương vài lần Cải thiện đời sống nhân dân Nhiều khu tập thể đang dần mọc lên
Những nhà phải ở tầng trên
Máy bơm cần lắm, chớ quên điều này Vòng bi máy tiện, máy phay Tìm khắp phố huyện cả ngày không ra Nghe đồn ở Mát - cơ - va Giá thành một chiếc có ba bốn đồng Thôi thì cha cũng chỉ mong Hàng đúng chủng loại, đẹp lòng người ta Hôm qua mấy chú qua nhà Bàn chuyện thế giới làm cha giật mình
Họ bảo ở mạn Bắc Kinh
Năm đô một bịch to đoành nhân sâm
ở Ba Cu bốn mươi đồng
Mang về Hà Nội đếm không hết tiền
Bây giờ thời buổi đỏ đen
Nên cha cũng hết cả tiền nuôi em Thằng Út, thằng Nhỡ, thằng Thêm Xe máy mấy chiếc con nên gửi về Cô bảy, cô Tám ở quê Thuốc bổ con nhớ gửi về để cho Hải quan thì chớ có lo Ðã cài thằng Út vào kho Nội Bài Ra Giêng mùng bảy, tháng Hai Cơ quan cha cũng có vài người bay Bột nghệ cha gửi cho mày
một ít làn cói, áo bay, quần bò
ở đấy con thử thăm dò
Ki - mô - nô, váy mỏng bây giờ đắt không Loại váy thêu một con rồng
Hay là các loại có bông lá cài
Hạt cườm dùng để đeo tai Bút chì kẻ mắt có xài được không ? Áo natô với áo phông Ðồ cổ các loại với vòng bằng xương Thôi thì thời buổi nhiễu nhương Tùy con, con cứ liệu đường mà buôn Nhớ phải quay vòng luôn luôn
Công an có bắt chịu luồn là xong
Ðừng cho vay mượn lung tung
Khi cần tiền mặt, biết lùng đâu ra
ù ờ như mấy thằng Nga Ðánh quả hàng "dởm" chắc là thắng hơn Cần gì cứ viết thư luôn
ở nhà cha chạy mươi hôm có hàng
Ai đi, cha sẽ gửi sang
Thừa tiền, cha sẽ mua vàng cất đi Việc nhà chớ có lo chi Cha giờ vất vả cũng vì các em Thằng Hai thì đã vượt biên Thằng Ba, thằng Bốn ở trên Hỏa lò Thằng Năm gẫy quả số đề Con Sáu, con Bảy chuyên nghề ăn đêm Thằng Tám đạp xích lô thêm Con Chín buôn chuyến ở trên Hòa Bình Con Mười chạy chợ linh tinh Chồng bỏ, con ốm một mình phải lo Thằng Út thì khỏi phải lo
Vì nó bảo vệ ở kho Nội Bài
Suốt ngày nhậu nhẹt lai rai
Chỉ thương thằng Nhỡ đánh bài đỏ đen
Bị bắt cùng với thằng Thêm Ðang chờ truy tố để lên Hỏa Lò Cha giờ nhiều việc phải lo Chuyến này cha quyết qua đò sang sông Mong sao tới bến gặp rồng Lót tay vài "chỉ" mới mong em về Thân con thôi cũng an bề Thế là gấp mấy ở quê nhà mình À quên, chuyện lập gia đình viết thư kể hết binh tình xem sao Nghe đồn con cũng đã yêu
Nhưng nên suy xét mọi điều cho tinh
Chắc là cô ấy rất xinh Cho nên con mới nghiêng mình đắm say Thương con, cha dặn câu này: chọn con ông Sếp xấu, gầy vẫn hơn Núp mình dưới bóng ô tròn Lầu son, gác tía hỏi còn mong chi Nước ngoài thỉnh thoảng lại đi tiện nghi đầy đủ, chẳng gì phải lo Nay mai hộ khẩu thủ đô Chớ đi chạy việc bây giờ hàng "cây" Cha từng đi khắp Ðông, Tây Mới hay quê chúng mình đây thiệt thòi Năm ngoái đã mất mùa rồi Năm nay bão lớn lại vài ba cơn Thủ đô họ sướng như tiên Khắp nơi chợ họp, quanh niên nhiều hàng Rộn ràng ba sáu phố phường Cầu Long Biên với Chương Dương liền kề Suốt ngày nhộn nhịp tàu xe Lên Hà Nội, đếch muốn về quê ta Con ơi cha cũng đã già Liệu mà tính chuyện cửa nhà mai sau Cha không dặn kỹ được đâu Ðây toàn ý chính dăm câu gọi là Ngày mai hai mốt tháng Ba
Công an cho phép Hỏa Lò lên thăm
Cho nên cha phải đi nằm
Ðể còn lấy sức đi thăm em mày.
Bài vè ấy vừa ra đời đã được chép tay ra hàng ngàn bản. Có kẻ dầu cơ đã dùng máy in ra bán để kiếm tiền, kể có thu về bạc triệu. Phàm những kẻ sắp được cử đi Tây, thì sống chết cũng phải có được một bản mới yên lòng.
Cũng nhờ có bài vè ấy mà hàng hóa mang sang toàn những thứ ngoại bang ưa chuộng, hàng hóa đem về đánh đúng vào thị hiếu dân đen, tiền thu về như nước. Có kẻ chỉ đi không đầy 9 tháng mà xây cất nhà lầu, kẻ nghèo ra thì vợ con cũng bạc vàng xúng xính.
Nhìn những kẻ được đi sứ ngoại bang mà được đổi đời, dân tình xôn xao như chạy loạn. Tướng sĩ không còn lo dùi mài kinh sử, quên hết cả sửa sang mũ áo, không còn thiết gì tới chuyện vàng đen, chỉ mong sao được sang ngoại bang một chuyến.
Có kẻ bán sạch cửa nhà để lo chạy chọt, có kẻ lại còn cơm đùm cơm nắm lên tận Hà Thành gõ cửa nhà Tử Kính tiên sinh để xin cầu cứu. Tin ấy đến tai Hoài, khiến cho Hoài vô cùng lo lắng, ăn ngủ không yên. Hoài quyết định đi xuống tận khu gia binh để điều tra hư thực. Ði được một đoạn, chợt thấy một kẻ gông treo cổ, người quấn đầy gai đang bị đao phủ gươm giáo tuốt trần lôi ra pháp trường xử chém. Vừa trông thấy Hoài, kẻ tội đồ bèn dập đầu kêu oan và xin nếu được tha mạng sẽ hiến một kế hay. Hoài thấy lạ, bèn lệnh cho đao phủ dừng tay. Thật rõ là:
Ði Tây mong chuyện đổi đời
Phen này không biết cơ trời ra sao.
Không biết kẻ kia có được tha mạng hay không, xem hồi sau mới hiểu.